facebook instagram
Blog

Ξυλιτόλη & Σακχαρώδης Διαβήτης

Από τη Φρίντα Παναγιωτίδου
Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc in Clinical Nutrition, C.I.S.S.N., T.N.T. in Geriatrics

Τα γλυκά αποτελούν μια κοινή επιθυμία όλων ανθρώπων και η ραφιναρισμένη ζάχαρη ή σακχαρόζη χρησιμοποιείται συνήθως ως ο κατά κανόνας γλυκαντικός παράγοντας των τροφίμων. Ωστόσο, η χρόνια κατανάλωση ή η υπερκατανάλωση της μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα όπως είναι η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης και οι ασθένειες που σχετίζονται με το μεταβολικό σύνδρομο(1,2).

Οι κυριότερες πηγές ζάχαρης στη διατροφή του ανθρώπου, είναι η σακχαρόζη (που περιέχει 50% φρουκτόζη και 50% γλυκόζη) και προϊόντα όπως αναψυκτικά που περιέχουν σιρόπι καλαμποκιού υψηλής περιεκτικότητας σε φρουκτόζη (HFCS) (3).

Πρόσφατη έρευνα για τις επιδράσεις της καταναλωμένης ζάχαρης και φρουκτόζης στην υγεία, φαίνεται να τις συσχετίζει εντυπωσιακά με την αύξηση της παχυσαρκίας τις τελευταίες δεκαετίες (4).

Ως εκ τούτου, τα υποκατάστατα ζάχαρης κερδίζουν όλο και μεγαλύτερη δημοτικότητα λόγω της χαμηλότερης θερμιδικής τους αξίας, αλλά και τη σχεδόν παρόμοια γλυκύτητα τους με τη ζάχαρη ή σακχαρόζη (5,6). Στην αγορά διατίθενται πολλά υποκατάστατα ζάχαρης τεχνητά ή χημικής προέλευσης (όπως είναι η σακχαρίνη, η ασπαρτάμης, η σουκραλόζη και η ακεσουλφάμης-Κ) πολλά από τα οποία έχουν βρεθεί ότι έχουν ήπιες έως σοβαρές παρενέργειες στον ανθρώπινο οργανισμό(7,8,9).

Από την άλλη πλευρά, οι σακχαρο-αλκοόλες ή πολυόλες έχουν αναφερθεί να είναι ένα καλύτερο υποκατάστατο της ζάχαρης(10). Η ξυλιτόλη έχει θεωρηθεί ως η καλύτερη και ασφαλέστερη σακχαρο-αλκοόλη, λόγω της ευεργετικής της δράσης(11) στον ανθρώπινο οργανισμό αλλά και λόγω των λιγότερο επιβλαβών επιδράσεών της στην υγεία σε σύγκριση με άλλες σακχαρο-αλκοόλες (12-17).

Η ξυλιτόλη είναι μια λευκή κρυσταλλική σακχαρο-αλκοόλη πέντε ανθράκων που παράγεται συνήθως από το πρόδρομο, της, την ξυλόζη. Χρησιμοποιείται ευρέως ως γλυκαντικό σε διάφορα τρόφιμα, λόγω της σχεδόν όμοιας γλυκύτητας αλλά χαμηλής θερμιδικής αξίας (2,4 kcal / g) σε σύγκριση με τη σακχαρόζη (4,0 kcal / g) (18). Περίπου το 50% της ξυλιτόλη απορροφάται στο λεπτό έντερο, ενώ το υπόλοιπο εισέρχεται στο παχύ έντερο για ζύμωση από βακτήρια.(19) Η ξυλιτόλη λοιπόν, έχει κερδίσει τη δημοτικότητα, καθώς φαίνεται να είναι αποτελεσματική στη μείωση της συσσώρευσης σπλαχνικού λίπους ενώ παράλληλα βελτιώνει το γλυκαιμικό έλεγχο (20,21,22,23).

Η δυσκολία του οργανισμού να ανταποκριθεί σωστά στο γλυκαιμικό έλεγχο των τροφών, αποτελεί χαρακτηριστικό του προδιαβήτη αλλά και του σακχαρώδους διαβήτη. Το ζάχαρο ή σακχαρώδης διαβήτης χαρακτηρίζεται από αντίσταση στην ινσουλίνη και μερική δυσλειτουργία των β-κυττάρων του παγκρέατος συνοδευόμενη από υπεργλυκαιμία (24,25).

Ο μεταβολισμός των πολυολών απαιτεί μικρή ή καθόλου παραγωγή ινσουλίνης (26,27). Η ξυλιτόλη συγκεκριμένα, έχει την ικανότητα να μειώνει τα επίπεδα γλυκόζης αίματος και ορού χωρίς να αυξάνει τα επίπεδα ινσουλίνης στον ορό ενώ παράλληλα βελτίωσε την ικανότητα ανοχής της γλυκόζης σε αρουραίους με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (28) και τύπου 2 (29). Επιπλέον, μια άλλη in vivo μελέτη έδειξε ότι πρόσληψη 10% ξυλιτόλης μείωσε τη μη ενζυματική γλυκοζυλίωση του κολλαγόνου που είναι αυξημένη σε διαβητικούς ινσουλινοεξαρτώμενους ασθενείς (30).

Πρόσφατη μελέτη ανέφερε ότι ποσότητα ξυλιτόλης (1 g / kg σωματικού βάρους) ανέστειλε την απορρόφηση της γλυκόζης στο λεπτό έντερο σε φυσιολογικούς και διαβητικούς αρουραίους (31). Ακόμη, υπάρχει σημαντικά χαμηλότερη γλυκαιμική και ινσουλιναιμική απόκριση μετά την κατανάλωση 20-50 g ξυλιτόλης σε σύγκριση με τη σακχαρόζη σε φυσιολογικά άτομα (26).

Συνεπώς, τα προϊόντα ξυλιτόλης κατάλληλα χρησιμοποιημένα, μπορεί να είναι χρήσιμα για τον έλεγχο γλυκόζης και άρα να αποτελέσουν γλυκαντικό υποκατάστατο για τη διατροφική διαχείριση του σακχαρώδους διαβήτη.

Βιβλιογραφία

1. Johnson RJ, Nakagawa T, Sanchez-Lozada LG, Shafiu M, Sundaram S, Le M, Ishimoto T, Sautin YY, Lanaspa MA. Sugar, uric acid, and the etiology of diabetes and obesity. Diabetes 62: 3307–3315, 2013.
2. Stanhope KL, Schwarz JM, Keim NL, Griffen SC, Bremer AA, Graham JL, Hatcher B, Cox CL, Dyachenko A, Zhang W, McGahan JP, Seibert A, Krauss RM, Chiu S, Schaefer EJ, Ai M, Otokozawa S, Nakajima K, Nakano T, Beysen C, Hellerstein MK, Berglund L, Havel PJ. Consuming fructose-sweetened, not glucose-sweetened, beverages increases visceral adiposity and lipids and decreases insulin sensitivity in overweight/obese humans. J Clin Invest 119: 1322–1334, 2009.
3. Ventura EE, Davis JN, Goran MI. Sugar content of popular sweetened beverages based on objective laboratory analysis: focus on fructose content. Obesity (Silver Spring) 19: 868–874, 2011.
4. Bray GA, Nielsen SJ, Popkin BM. Consumption of high-fructose corn syrup in beverages may play a role in the epidemic of obesity. Am J Clin Nutr 79: 537–543, 2004.
5. Wolever TMS, Piekarz A, Hollands M, Younker K: Sugar alcohols and diabetes: a review. Can J Diabetes 2002;26:356–362.
6. Livesey G: Health potential of polyols as sugar replacers, with emphasis on low glycemic properties. Nutr Res Rev 2003;16: 163–191.
7. Bosetti C, Gallus S, Talamini R, Montella M, Franceschi S, Negri E, la Vecchia C: Artificial sweeteners and the risk of gastric, pancreatic and endometrial cancers in Italy. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2009;18:2235–2238.
8. Bandyopadhyay A, Ghoshal S, Mukherjee A. Genotoxicity testing of low-calorie sweeteners: aspartame, acesulfame-K, and saccharin. Drug Chem Toxicol 31: 447–457, 2008.
9. Suez J, Korem T, Zeevi D, Zilberman-Schapira G, Thaiss CA, Maza O, Israeli D, Zmora N, Gilad S, Weinberger A, Kuperman Y, Harmelin A, Kolodkin-Gal I, Shapiro H, Halpern Z, Segal E, Elinav E. Artificial sweeteners induce glucose intolerance by altering the gut microbiota. Nature 514: 181–186, 2014.
10. Schiffman SS, Gatlin LA, Sattely-Miller EA, Graham BG, Heiman SA, Stanger WC, Erickson RP: The effect of sweeteners on bitter taste in young and elderly subjects. Brain Res Bull 1994;35:189–204.
11. Thorild I, Lindau B, Twetman S: Effect of maternal use of chewing gums containing xylitol, chlorhexidine or fluoride on mutans streptococci colonization in the mothers’ infant children. Oral Health Prev Dent 2003;1:53–57.
12. Ma¨kinen KK, Isotupa KP, Ma¨kinen PL, So¨derling E, Song KB, Nam SH, Jeong SH: Six-month polyol chewing-gum programme in kindergarten-age children: a feasibility study focusing on mutans streptococci and dental plaque. Int Dent J 2005;55:81–88.
13. Hyams JS: Chronic abdominal pain caused by sorbitol malabsorption. J Pediatr 1982;100:772–773.
14. Hyams JS: Sorbitol intolerance: an unappreciated cause of functional gastrointestinal complaints. Gastroenterology 1983;84: 30–33.
15. Payne ML, Craig WJ, Williams AC: Sorbitol is a possible risk factor for diarrhea in young children. J Am Diet Assoc 1997;97: 532–534.
16. Jain NK, Rosenberg DB, Ulahannan MJ, Glasser MJ, Pitchumoni CS: Sorbitol intolerance in adults. Am J Gastroenterol 1985;80: 678–681.
17. Jain NK, Patel VP, Pitchumoni CS: Sorbitol intolerance in adults. J Clin Gastroenterol 1987;9:317–319.
18. Islam MS, Sakaguchi E, Kashima N, Hoshi S: Effect of sugar alcohol on gut function and body composition in normal and cecectomized rats. Exp Anim 2004;53:361–371.
19. Lindley MG, Birch GG, Khan R: Sweetness of sucrose and xylitol. Structural considerations. J Sci Food Agric 1976;27: 140–144.
20. Amo K, Arai H, Uebanso T, Fukaya M, Koganei M, Sasaki H, Yamamoto H, Taketani Y, Takeda E. Effects of xylitol on metabolic parameters and visceral fat accumulation. J Clin Biochem Nutr 49: 1–7, 2011.
21. Duran-Sandoval D, Mautino G, Martin G, Percevault F, Barbier O, Fruchart JC, Kuipers F, Staels B. Glucose regulates the expression of the farnesoid X receptor in liver. Diabetes 53: 890–898, 2004.
22. Kishore P, Kehlenbrink S, Hu M, Zhang K, Gutierrez-Juarez R, Koppaka S, El-Maghrabi MR, Hawkins M. Xylitol prevents NEFAinduced insulin resistance in rats. Diabetologia 55: 1808–1812, 2012.
23. Rahman MA, Islam MS. Xylitol improves pancreatic islets morphology to ameliorate type 2 diabetes in rats: a dose response study. J Food Sci 79: H1436–H1442, 2014.
24. Mani D., Shivashankar M.: Int. J. Pharm. Pharm. Sci. 3, 22 (2011).
25. Pourghassem-Gargari B., Abedini S., Babaei H., Aliasgarzadeh A. et al.: J. Med. Plant Res. 5, 2029 (2011).
26. Nguyen NU, Dumoulin G, Henriet M-T, Berthelay S, Regnard J: Carbohydrate metabolism and urinary excretion of calcium and oxalate after ingestion of polyol sweeteners. J Clin Endocrinol Metabol 1993; 77:388–392.
27. Natah SS, Hussein KR, Touominen JA, Koivisto VA: Metabolic response to lactitol and xylitol in healthy men. Am J Clin Nutr 1997; 65:947–950.
28. Tong Z-H, Gu W-Z, Gen Z: Effect on plasma glucose and insulin after xylitol loading in 30 normal adults [in Chinese]. Zhonghau Neike Zazhi 1987; 26:420–422.
29. Salminen S, Salminen E, Marks V: The effects of xylitol on the secretion of insulin and gastrin inhibitory polypeptide in man and rats. Diabetologia 1982; 22:480–482.
30. Salmela P.I., Oikarinen A., Pirttiaho H., Knip M., Niemi M. et al.: Diabetes Res. 11, 115 (1989).
31. Chukwuma C.I., Islam M.S.: Food Funct. 6, 955 (2015).